Algo que debemos ter moi claro cando falamos da situación afgá é a posición dos talibáns. Ás veces en Occidente temos a idea de que en Afganistán, os homes son talibáns e as mulleres sofren as consecuencias, pero hai que ter ben claro que en Afganistán ademais dos talibáns (un grupo armado minoritario apoiado desde fóra, e que se fixo co poder) tamén está a poboación, os homes e as mulleres afgáns, a quen se nega todos os dereitos. Non deixa de ser certo, iso si, como adoita pasar neste tipo de situacións, que as mulleres levan a peor parte.
A muller como ameaza
Sería difícil elaborar unha teoría sobre por que a ignorancia talibá arremete principalmente contra as mulleres, que nun primeiro momento tomaban parte activa na vida de Afganistán. Proba desta actividade son as mestras, funcionarias, médicas… que a universidade afgá viu medrar e que agora teñen que exercer a súa profesión na clandestinidade. En “El grito silenciado” (Mondadori) cóntasenos como moitas das lendas afgás falan de mulleres valerosas que conseguiron levantar coa súa forza murallas, destruír ditaduras e propiciar levantamentos militares. Quizás os talibáns na súa ignorancia, temeron a forza e o que é peor, a intelixencia da muller que en moitas ocasións supéraos con fartura. Tortajada deixa ben claro:
“Moitas mulleres en Afganistán suicídanse ou tolean porque non pode soportar o cambio brutal que experimentaron as súas vidas desde a chegada dos talibán (…)”
Os talibáns astutamente saben que a mellor maneira de evitar o crecemento humano é cortar as súas raíces intelectuais. Encargáronse, por tanto, de esnaquizar museos, libros ou calquera elemento de carácter cultural; unhas liñas máis arriba falabamos das escolas clandestinas como punto de mira do ollo talibán. Ana Tortajada cóntao así:
“Un pelotón de talibáns armados detén o autobús en que viaxa. Piden os bolsos a todas as mulleres. Descobren que tres delas levan un libro, obríganas a baixar do autobús e lévanas detidas.
Os talibáns saben que a pesar das súas prohibicións hai escolas clandestinas, que as mulleres se reúnen ás agachadas para aprender a ler e a escribir e tratan por todos os medios de descubrir estas redes clandestinas. Resulta admirable como nenos e maiores chegan mesmo a poñer a súa vida en perigo para asistir á escola. Os libros escondidos supoñen para os talibáns unha arma e coma se de tal cousa tratásese poden mesmo deter a aquel que o porte. Moitas das revolucións máis significativas do mundo occidental fraguáronse nas aulas e pode que sexa este temor o que levase aos talibáns a inutilizar as universidades.
Os libros son inimigos
A liberdade de expresión ademais pasou a ser un morto máis na desgraza deste pobo, da que unicamente gozan aqueles que ostentan o poder, da mesma maneira que o fan da luz eléctrica. En Afganistán a liberdade, aínda que soe a paradoxo, non é máis que un nome de muller, Aixada: a muller libre (do persa, azadi, liberdade).
Ese cárcere chamado «burka»
A literatura, a poesía ou calquera manifestación artística foron satanizadas polos talibáns. As pezas dos museos desapareceron porque estes foron saqueados e agora forman parte do mercado negro. E a única maneira de evitar a sublevación é, por tanto, manter ao ser humano illado do mundo exterior, así nada que non se vexa se desexará. Será tal vez esta a teoría na que se basearon para impoñer o uso da burka?
O burka converteuse para a muller afgá, nun cárcere móbil, prolongáronse as paredes da casa ao exterior e a muller deixa de ser un ser humano ata se converter nun punto azul no medio do mundo. Que sentiriamos se non puidésemos mirar aos ollos do que fala? ou sorrir ao que nos ofrece unha flor? Ou bicar aos nosos fillos no medio dunha praza?. As chiscadelas, a complicidade duns ollos, o sorriso, unha simple bágoa… morren tras eses muros de tea que algúns se empeñaron en construír para ocultar a vida.
Precariedade nos campos de refuxiados
O conflito armado fixo que vivir en Afganistán sexa un inferno, pero tampouco é máis fácil a vida en Paquistán. Os campos de refuxiados amosan as miserias dun pobo que trata de construír unha nova vida. Pero como construír algo cando os materiais non existen?… o maletín dalgúns médicos apenas conta cos medios necesarios para curar unha gripe. Resulta difícil imaxinarse en circunstancias tales, enfermidades como a sida ou o cancro…
Nun mundo do que Ana Tortajada nos fala ben claro co seu “berro”, no que a consigna é a de que «o peixe grande papa ao máis novo», a situación da poboación afgá é para algúns gobernos só un pequeño coio nun zapato. Ata que non se deteña a venda de armas, ata que non se condenen os abusos á poboación, ata que non se faga algo para evitar o tráfico de drogas… nada vai cambiar e vin a moi poucos altos mandatarios desatar un cordón porque algo lles molestase no zapato, sobre todo porque para eles sempre foi máis cómodo cambiar de zapatos.
