Estímase que arredor do 80 % da variabilidade do TDAH pode explicarse por factores xenéticos, aínda que tamén inflúen condicións ambientais como o nacemento prematuro, o baixo peso ou a exposición a tóxicos durante a xestación.
Un trastorno frecuente e malinterpretado
A prevalencia do TDAH é semellante en todas as culturas e sociedades, situándose arredor do 5 % da poboación infantil e adolescente. En España estímase unha lixeira maior incidencia, próxima ao 6,8 %. A pesar de que cada vez se diagnostican máis casos, isto non implica que o trastorno aumente obrigatoriamente, senón que existe un maior coñecemento e detección temperá.
O TDAH maniféstase principalmente a través de tres dimensións: desatención, hiperactividade e impulsividade. Estas características poden aparecer de xeito combinado ou predominar unhas sobre outras, e adoitan evidenciarse antes dos doce anos. A presentación clínica varía segundo a idade e o contexto, polo que a identificación require unha avaliación profesional rigorosa.
Impacto na escola, na familia e na sociedade
No ámbito escolar, o TDAH é unha das principais causas de dificultades académicas. O alumnado afectado pode amosar baixo rendemento, lentitude nas tarefas, erros por descoido e problemas para seguir instrucións ou manter a concentración. Estas dificultades, acumuladas co tempo, poden provocar atraso escolar, repeticións de curso e, nalgúns casos, abandono temperán.
Nas familias, o trastorno adoita xerar tensións e sensación de impotencia. Os pais e nais vense obrigados a exercer un control constante, con maior risco de conflito entre irmáns e estrés familiar. A nivel social, as dificultades para compartir, esperar a quenda ou controlar a impulsividade poden derivar en rexeitamento por parte dos iguais. Durante a adolescencia, este illamento pode aumentar o risco de condutas de risco, consumo de substancias e problemas de autoestima.
Iluminación, pantallas e ambiente: un factor a ter en conta
Recentemente, diversas investigacións amosan que non só os factores biolóxicos e educativos son importantes para o TDAH, senón tamén o ambiente visual e lumínico no que vive a persoa. Por exemplo, un estudo realizado en China con nenos en idade preescolar encontrou que aqueles que durmían con luz encendida ≥ 3 noites á semana presentaban unha probabilidade máis alta de TDAH (OR=3,37) respecto aos que durmían con escuridade. Tamén se constatou que tanto durmir menos de 10 horas como máis de 12 h estaba asociado a maior risco.
O impacto das luces LED
Outra investigación revisou o impacto das luces LED — que emiten un pico importante de luz azul — e concluíu que a exposición excesiva pode supoñer unha interferencia nos ritmos circadianos, na produción de melatonina e, por tanto, no descanso nocturno e na función atencional.
O impacto das luces LED e a exposición excesiva pode supoñer unha interferencia nos ritmos circadianos, na produción de melatonina e, por tanto, no descanso nocturno e na función atencional.
Ademais, unha revisión lembra que o 69 % dos adultos con TDAH declararon fotofobia (sensibilidade á luz), fronte ao 28 % sen TDAH. Estas evidencias apuntan a que un ambiente lumínico adecuado — iluminación suave, luz natural abundante durante o día e control da luz azul pola noite — pode funcionar como factor protector ou como medida de contorno a ter en conta no tratamento global do TDAH.
Educación e comprensión, claves para o progreso
O diagnóstico temperán e a intervención multidisciplinar son fundamentais para mellorar o prognóstico. As estratexias educativas deben combinar apoio psicopedagóxico, adaptacións metodolóxicas e reforzo positivo. O profesorado xoga un papel esencial, así como a coordinación entre escola, familia e profesionais da saúde. As guías de consenso e os protocolos educativos subliñan a necesidade dun enfoque inclusivo, centrado nas fortalezas de cada alumno e no acompañamento emocional.
Comprender o TDAH non significa desculpar condutas, senón facilitar que cada neno ou nena poida desenvolver o seu potencial sen ser penalizado polas súas dificultades. Ademais, tal como vimos, unha boa hixiene do sono, ambiente de iluminación axeitado e o control de pantallas e luz azul son complementos importantes que poden marcar diferenza no día a día.
Unha boa hixiene do sono, ambiente de iluminación axeitado e o control de pantallas e luz azul
O reto é social e educativo: pasar da incomprensión ao apoio, e do prexuízo á empatía. Porque detrás dun diagnóstico de TDAH hai sempre unha persoa con talento, curiosidade e capacidade para aprender, se conta coa axuda axeitada.
