O síndrome de Irlen recibe o seu nome da psicóloga educativa estadounidense Helen Irlen, que nos anos 80 observou que algunhas persoas con dificultades de lectura melloraban notablemente cando colocaban sobre o texto láminas semitransparentes de cor. Non se trataba de cambiar os lentes ou a graduación dos ollos, senón de modificar como a luz entraba nos ollos e como o cerebro a interpretaban.
A partir dese achado, Irlen desenvolveu un método de avaliación e intervención que hoxe se estende a través de centros especializados en moitos países, con avaliacións individuais para atopar filtros de cor ou lentes tintadas que reduzan as distorsións visuais e a fatiga.
En que consiste o síndrome de Irlen
O síndrome de Irlen non é un problema de visión no sentido clásico —non se detecta nun exame optométrico estándar—, senón que está asociado ao modo no que o cerebro interpreta a luz e as imaxes. As persoas que o experimentan poden ter unha combinación de síntomas que dificultan a lectura e outras tarefas visuais.
Segundo o médico cirurxián José Arturo Espinosa Ballesteros, ciruxán oftalmólogo, o síndrome de Irlen pode provocar:
- Distorsións visuais ao ler (letras que parecen moverse ou borrosas).
- Sensibilidade á luz, especialmente en ambientes con luces fluorescentes.
- Fatiga ocular, dores de cabeza ou migrañas ao concentrarse en textos ou pantallas.
- Dificultades para manter a atención durante períodos prolongados.
Espinosa Ballesteros, explica que estes síntomas non se deben a un defecto visual clásico, senón a un procesamento diferente da información visual polo sistema nervioso.
Como se pode mellorar a lectura
A principal intervención que se propón para este síndrome é o uso de filtros de cor personalizados, coñecidos como lentes de Irlen. Estes filtros poden usarse en lentes para gafas ou en láminas que se superpoñen ao texto, coa finalidade de filtrar certas longitudes de onda da luz, mellorando o contraste e diminuíndo as distorsións perceptivas.
Moitas persoas relatan melloras inmediatas na lectura, con menos fatiga visual, menos dores de cabeza e máis facilidade para manter a atención. Espinosa Ballesteros sinala que, aínda que non hai “cura” definitiva, o tratamento pode facer a vida diaria e a aprendizaxe moito máis cómodas.
O Síndrome de Irlen tamén coñecido como síndrome de sensibilidad escotópica, é un trastorno visual que afecta a como o cerebro procesa a información visual
Dr. José Arturo Espinosa Ballesteros
Vivíndoo na práctica
Para quen vive con este síndrome, pasar dunha experiencia frustrante a unha máis fluída pode marcar unha diferenza enorme no rendemento escolar ou profesional e no benestar xeral. Segundo estudos realizados con escolares, tal e como comenta a screener certificada polo Instituto Internacional Irlen, Olga Torres: «O uso de transparencias de cor reduce sensacións de tensión, borrosidade e fatiga, facilitando a lectura e aumentando a seguridade e fluidez na comprensión do texto».
Unha perspectiva realista
O síndrome de Irlen segue sendo pouco coñecido e, nalgúns ámbitos, motivo de debate. Algúns especialistas advirten que non existe aínda evidencia científica robusta que avale de forma universal os filtros de cor como solución para todos os casos. Con todo, a experiencia de moitas persoas que notan melloras con estas adaptacións visuais é innegable para elas mesmas.
O importante, tanto para educadores como para pais, é escoitar as dificultades da persoa, probar adaptacións visuais e ambientais e buscar apoio profesional cando a lectura se converta nun reto constante.
